GROU - In het raadhuis aan de Stationsweg in Grou is vorige week de tentoonstelling 'Makke yn Mid Fryslan' geopend. J. Hotsma opende de expositie met een lezing over de ontwikkeling- en ondergang van de industrie in Friesland.
Hotsma startte zijn verhaal omstreeks 1850, toen er eigenlijk alleen nog maar kleine bedrijfjes met niet meer dan 10 werknemers waren: smeden, bierbrouwers, wagenmakers, timmerbedrijfjes, zeepziederijen, werfjes voor pramen en vissersbootjes, blokmakerijen, touwslagerijen enzovoort. Deze bedrijfjes hadden windkracht als energiebron. Omstreeks 1860 waren er meer dan 300 windmolens in Friesland. Aan het eind van de 19de eeuw kwam er met de stoommachines als krachtbron verandering in de situatie. Dankzij de machines kon de productie aanzienlijk groter worden. Daarmee ontstond een levendige handel en behoefte aan transportmiddelen. Bovendien zag men dat de productie van zuivelproducten toenam en de handel van boter naar Engeland juist stagneerde (wegens vele gevallen van fraude), zodat de boeren zich gedwongen zagen het heft in eigen hand te nemen. In 1886 werd de eerste Friese zuivelfabriek opgericht in Warga. Daarna wilde haast ieder dorp in Friesland een eigen zuivelfabriek. In 1930 waren er in Friesland 105 zuivelfabrieken, waarin 5715 mensen werk vonden. Dit bracht grote bedrijvigheid met zich mee: er waren machines nodig, verpakkingsmateriaal, melkbussen, stremsel, bedrijfskleding, en omdat ook de veestapels groeiden, groeiden veevoerfabrieken en slachterijen. Ook de scheepswerfjes groeiden soms tot hele grote werven, er waren aardewerkfabrieken en steenfabrieken.
J. Hotsma hield een lezing over de ontwikkeling en ondergang van de industrie in Friesland (foto Pier van der Heide)
Het was de grote tijd van de Condens en de Frico, de CAF, de FCB, de coöperatieve banken en het Fries Rundvee Stamboek. Helaas, halverwege de 20ste eeuw zien we dat al deze bedrijvigheid en industrieën weer uit Friesland verdwijnen, door crisis, schaalvergroting en globalisering. Gelukkig is er andere bedrijvigheid voor teruggekomen.
De tentoonstelling in De Trije Gritenijen geeft een prachtig overzicht van wat er hier in Mid Friesland allemaal geproduceerd werd, met een heel duidelijke uitleg bij de foto's en voorwerpen. We krijgen een beeld van de bedrijvigheid van de mensen die ons voorgingen.
Hun strijd en inspanning, met alle ups en downs, vormen de basis van ons bestaan en die hebben ons gevormd, zoals de heer Hotsma zeer terecht opmerkte. Het is goed dat we hiervan in het museum kennis kunnen nemen. Nadat hij de tentoonstelling zo in een breder kader had geplaatst, opende hij voor de genodigden de deur naar de tentoonstelling en gaf vervolgens ook nog een heel interessante uitleg over de schaatsen van Hoekstra uit Warga, die hij uit zijn verzameling had uitgezocht voor deze tentoonstelling. Materiaal voor de tentoonstelling is geleverd door: Scheepswerf Wartena, Tj Bylsma; Scheepshelling Terherne, A. Bylsma; Zuivelindustrie Wergea, S. de Vlugt; Stifting Akkrum Ald en Nij; Brandkasten van der Ploeg, B. Lageveen; Steenhouwerij van Balen, de heer Posthumus; Houtzagerij Akkrum, de heer en mevrouw Tieleman; Hoekstra schaatsen Wergea, de heer J. Hotsma; Trije Doarpenskoalle Reduzum; Aldheidskeamer Uldrik Bottema; Oliemolen Woldzigt, Rolderwolde.
De expositie 'Makke yn Mid Fryslân' is tussen nu en 1 oktober te bezoeken. Dat kan op dinsdag, woensdag en zaterdag van 14.00 tot 17.00 uur en op donderdag en vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur.
(bron: Mid Frieslander dinsdag 14 juni 2005 wmm)
